Bilimkurgu Dergileri

merhabalar, iş güc derken cepten yemeye devam ediyoruz. yıllar önce albemuth bk fanzini icin yazdigim bir yaziyi ekliyorum. iyi okumalar dilerim.

 

***

 

 

Bilimkurgu yayıncılığı tarihi birçok inişlere ve çıkışlara ve daha çok gönüllü maceraperestlerin ve cefakar bilimkurgu severlerin omuzlarında yükselmiş birçok çabaya sahne olmuştur. Bu karmaşık tarih içinde bilimkurgu dergilerinin tarihi, en azından bu alana baş koymuş insanların anısını canlandırmak adına, incelemeye değer. Bu yazıda, elden geldiğince bilimkurgu dergiciliğinin tarihini anlatmaya önemli dergilerin ve bu alanda çaba göstermiş insanların isimlerini anmaya ve bilimkurgu dergisi çıkartmaya niyetli olanlara yol göstermeyi amaçlıyoruz.
Dergicilik tarihinde yer alan dalgalanmaların sebepleri ve dergilerin içerik ve yapılarındaki değişimlerin incelenmesi çok daha derin bir analiz gerektirdiği için bu yazının kapsamı dışında bırakılmıştır. Kaynakların sınırlı olması ve yeterice yayın olmaması sebebi ile araştırma Amerika Birleşik Devletleri ile sınırlandırılmak zorunda kalmıştır.

Bilimkurgu dergilerinin tarihi, amatör / yarı profesyonel yazarların kısa hikayelerini yayınlayabilmesi, bilim ve bilimkurgusal yapıtlar üzerine yapılan inceleme ve araştırma yazılarına yer verebilmesi ve bilimkurgunun sayısı neredeyse seveni kadar çok olan tanımına uygun olarak birbirinden farklı alt kültürlere hitap eden birbirinden farklı içerik ve yapıda yayınlanabilmesi sebebiyle neredeyse bilimkurgu tarihi kadar eskidir ve  her dönemde bir şekilde yaşamını sürdürebilmiş ve popülerliğini yitirmemiştir.

 

 

20. yüzyılın başında basın sektöründe görülen gelişmeye paralel olarak bilimkurgu dergileri de kendini göstermeye başlamıştır. Bu dönemde basılan Argosy ve All-Story dergileri, bilimkurgu olarak tanımlanabilecek öyküleri yayınlayan ilk dergiler olarak anılabilir. İngilizce basılan ve ilk önemli bilimkurgu dergileri sayılabilecek yayınlar Thrill Book (1919) ve Weird Tales’dir (1923). Ancak ne var ki bu dergilerin yayın politikası bilimkurgudan ziyade korku ve büyülerle örülmüş hikayeler üzerine kurulmuştu.
Hugo Gernsback’ın “Science and Invention” dergisi, bilimkurgu hikayelere ve makalelere ağırlık veren ilk gerçek bilimkurgu dergisi sayılabilir. Özellikle Ağustos 1923 sayısı sadece bilimkurguya ayrılmıştı. 1924’te Scientifiction adı verilecek bir dergi için abonelik ilanı vermişti. Bu dergi hayata geçmedi ancak Gernsback’ın bulduğu terim, saltık bilimkurgu yazarlarının eserlerini tanımlamak için uzun süre kullanıldı. Nisan 1926’da “Amazing Stories” yayınlanmaya başladı. Gernsbackın çıkardığı bir başka dergi AMZ içerik açısından çok başarılı sayılmasa da 100.000’i aşan satış rakamlarıyla özellikle gençler arasında bilimkurgunun yayılmasına katkıda bulundu. Gernsback 1929 yılında iflas ederek bu dergiyi kapattı ancak “Amazing Stories Quarterly” ve “Wonder Stories Quarterly” ile kendine has bilimi öne çıkartan bilimkurgu görüşünü pekiştirme fırsatı buldu.

Gernsback’ın bu çabalarına bir karşılık Clayton dergi zincirlerinin çıkardığı “Astounding Science Fiction” ile geldi. ASF macera hikayelerini ve süper kahramanları önce çıkararak bilimi ikinci plana itti; böylelikle kaçınılmaz olarak içerik kalitesinden ödün verdi ve bilimkurgu kategorisinden uzaklaştı. ASF, AMZ ve Wonder Stories dergileri 1939’a kadar birçok el değiştirseler de, diğer kısa süreli bilimkurgu dergilerinin aksine varlıklarını sürdürdüler ve Amerikan bilimkurgu dergiciliğine damgalarını vurdular.

 

Bilimkurgu dergiciliğinin 30’lu yıllarda niceliksel yükselişinin ardında, büyük unalım yıllarında sıkıntılar içinde yaşayan ve sığınacak kahramanlar ya da uzak hayal dünyaları arayan kitlelere ucuz bir eğlence olanağı sunması yatmaktadır. Asıl patlama on yılın sonunda, 1938 yılında “Marvin Science Stories” ve hemen ardından 1939 yılında “Unknown” ile yaşandı.

Kadrosunda Sturgeon, Vogt ve Heinlein gibi yazarları barındıracak olan Unknown dergisi bilimkurgu dergiciliğinde büyük bir adım oldu ve Amerikanın savaşla ve savaşın getirdiği sıkıntılar ve sınırlandırmalarla boğuştuğu 1940’lı yıllarda, “Dynamic Science Stories, Future Fiction, Planet Stories, Science Fiction, Strange Stories, Famous Fantastic Mysteries, Astonishing Stories, Captain Future, Comet, Science Fiction Quarterly, Super Science Stories, Fantastic Novels, Cosmic Stories ve Stirring Science Stories gibi bir dolu derginin yolunu açtı.

Asimov, Jmes Blish, Damon Knight, C.M. Kornbluth, Robert A.W. Lownders, Frederik Pohl ve Donald A. Wollheim gibi yazarlar ve neredeyse tüm fütüryanlar kariyerlerine bu dergilerde başlangıç yaptılar. İkinci dünya savaşı sırasında birçok dergi ekonomik sebeplerle yayınına son verdi ve ancak birkaç dergi 1950’li yılları görebildi. Bunlardan en önemlisi ASF, daha çok yeni yetmelere hitap eden diğer dergilerin aksine hedef okuyucu kitlesini yetişkinler arasından belirledi.

Bu seçim derginin görünüşü ve içeriğini büyük ölçüde belirledi; kapağında robotlar ve uçan daire resimlerinin yerini uzaylılar tarafından tehdit edilen “cins-i latifler” kaplamaya başladı. ASF’nin artan tirajına ve içeriğindeki değişime AMZ eskisine ornla daha okültist bir içerikle karşılık verdi.

1940’ların zor şartları ve değişen okur yapısına uyum göstermekte zorlanan bilimkurgu dergilerine savaş sonrasında birçok yeni dergi eklendi. Savaş sonrasının görece refahı ve özgürlük ortamı “The Magazine of fantasy and Science Fiction” ve “Galaxy Science Fiction” gibi ASF’nin elinde tuttuğu yetişkin okuyucu potansiyelini hedefleyen büyük bütçeli dergileri hem de FSF ve Gal gibi edebi özellikleri daha çok öne çıkan ve bilimkurgunun bilimsel yanından ziyade toplumsal eleştiri ve hiciv yanını öne çıkaran dergileri oluşturdu. Bu üç derginin piyasa hakimiyeti neredeyse 1970’lere kadar sürdü.

 

1950’li yıllarda özellikle televizyonun ortaya çıkışı ve ucuz dergicilik sektörünün genel anlamda çökmesi ile sayıca çok ama ömürleri kısa birçok bk dergisi sahnede görünüp kayboldu. Weird Tales 1954’te, Famous Fantastic Mysteries 1953’te, TWS, Startling Stories ve Planet Stories dergileri 1955’te yayın hayatlarını sona erdirdi. 1930’lu yılların ünlü dergileri içinde yalnızca AMZ bu hengame içinde varlığını sürdürebildi. AMZ dışında 1960’lı yıllara gelebilen nadir bilimkurgu dergileri ASF (ismi Analog olarak değiştirilmişti), Fantastic, FSF, Gal ve IF olarak sıralanabilir.

Bunlardan Gal ve IF dergilerinin editörlüğünü Frederik Pohl yaptı ve daha çok bilimkurgu macera öykülerine yer veren IF ardı ardına üç Hugo ödülü aldı. 1966 yılında Orbit antoloji serilerinin yayınlanışı bilimkurgu dergiciliğine yeni bir bakış açısı getirdi. Antolojik bir ilk değildi. Daha önce de, 1955 yılında Frederik Pohl “Star Science Fiction Stories”in editörlüğünü yapmıştı. Ancak Orbit serisi, dağıtım ve okuyucu sorunu yaşayan dergicilik sektörüne karşın kitap formatında daha seyrek çıkan ve böylelikle belirli bir okuyucu yoğunluğuna sahip kitap-dergi formatı alternatifinin başarılı bir örneğini sundu. Bilimkurgu, dergilerinin yerini “Infinity, New Dimensions, Nova, Quark, Universe, Dangerous Visions” gibi antolojiler aldı.

1970’li ve 1980’li yıllar Amerikan bk dergileri için pek iyi geçmedi. Önce IF kardeş dergi Gal ile 1975 yılında birleşti ve daha sonra 80’lerde tamamen yayını durdurdu. Fantastic, Ekim 1980’de yayınına son verdi. AMZ, Analog ve FSF ise yayınlarına zorlukla devam ettiler. Ancak gittikçe güçlenen antoloji yayıncılığına inat yeni dergiler yayın hayatlarına başladılar. “Vertex, Odyssey, Galileo, Cosmos Science Fiction and Fantasy Magazine, Unearth, Shayol” gibi dergiler 1970’li yıllar boyunca yayınlarını sürdürdü ancak yayınları 80’lere ulaşamadı. Bu dergiler arasında Isaac Asimov’un Science Fiction Magazine’i özel bir yere sahiptir.

1977 yılında yayınına başlayan deri, dağıtım ve okuyucu kapasitesi anlamında Analog, FSF ve AMZ gibi uzun yılların deneyimi ve mali desteği arkasına alan büyük dergilerle rekabet edebildi; hatta çoğu zaman bu üç ana dergiyi kalite anlamında geçebildi. Asimov’un dergisini nbaşarısını Penthouse dergisi ile aynı yayınevinden çıkan Omni tekrarladı; 800.000 sattığı zamanlar oldu Omni’nin. Bu sayı en iyi satan bk dergisinin sekiz katı kadardı.

1980’ler bilimkurgu dergiciliğinin iyice dibe vurduğu yıllar oldu çünkü televizyonun imkanları çoğalmıştı, dergiler kablo kanalları, video kasetleri ve sinema endüstrisi ile rekabet edemez hale geldi. Buna rağmen, büyük yayıncılar yerine bir grup maceraperest tarafından dergicilik omuzlanmaya çalışıldı. Journal Wired, New Pathways, Strange Plasma ve Science Fiction Eye, 1980’li yıllarda kısa süreli yayınlanan bilimkurgu dergileriydi.

1990’lı yılların başında 20.000 tirajını aşan bilimkurgu dergileri Aborignal SF, Analog, IASFM, FSF ve Omni idi ve yalnızca Analog, IASFM ve Omni 70.000 rakamına ulaşabiliyordu. Bilimkurgu dergiciliği yayıncılık açısından karlı bir alan olmaktan bu dönemde çıkar. Öyküleri daha derli toplu veren antolojilerle, video, televizyon ve sinema gibi kitlesel eğlence sektörleriyle rekabet edememiş, okuyucuyu peşinden sürükleyememiş ve sadık bir okuyucu kitlesi oluşturamamıştır.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: